3 снежня 2026 г.

анлайн · На памяць. Згубленыя беларускія медыяартэфакты, адноўленыя па памяці

Рэгістрацыя ↓

Запуск у 2027 годзе

Беларуская медыя-памяць

пад пагрозай.
Мы дапамагаем яе захаваць.

ШТО ТАКОЕ BELIMA

BELIMA — архіў беларускіх незалежных медыя, які платформа Kronika будуе разам з супольнасцю журналістаў. Праект Kronika быў заснаваны пры падтрымцы Бард-каледжа і PEN America для захавання спадчыны незалежнай журналістыкі.

BELIMA — архіў беларускіх незалежных медыя, які платформа Kronika будуе разам з супольнасцю журналістаў.
Праект Kronika быў заснаваны пры падтрымцы Бард-каледжа і PEN America для захавання спадчыны незалежнай журналістыкі.

Мы хочам вярнуць тое, што знікла, захаваць тое, што знаходзіцца пад пагрозай знікнення, і знайсці тое, што было страчана.

У эпоху лічбавага забыцця нават тое, што некалі было апублікавана ў інтэрнэце, можа знікнуць без следу. Медыя зачыняюцца, трапляюць пад кібератакі, губляюць фінансавую падтрымку, перастаюць абнаўляцца ці аплачваць хостынг, а разам з імі страчваюцца гады працы.

BELIMA захоўвае памяць і галасы, якія не павінны змаўкаць назаўжды без точки — голубая точка отдельным куском

ШТО АДБЫВАЕЦЦА

1906

23 лістапада

У гэты дзень выйшаў першы нумар «Нашай Нівы» — газеты, якая дапамагла беларусам загаварыць пра сябе на ўласнай мове. Магчыма, тады і нарадзіліся беларускія незалежныя медыя?

1994

23 снежня

У гэты дзень беларускія газеты выйшлі з белымі плямамі замест тэкстаў — так журналісты пратэставалі супраць дзяржаўнай цэнзуры. Магчыма, незалежныя беларускія медыя нарадзіліся менавіта тады?

2021

18 траўня

У гэты дзень улады разграмілі рэдакцыю TUT.BY — найбуйнейшага беларускага незалежнага інтэрнэт-партала. Прайшлі ператрусы, журналістаў і супрацоўнікаў затрымлівалі, сайт заблакавалі. Мільёны чытачоў страцілі доступ да адной з галоўных крыніц незалежнай інфармацыі, а шматгадовы архіў партала апынуўся пад пагрозай. Ці знікла разам з TUT.BY магчымасць незалежнай журналістыкі ўнутры Беларусі?

Можна па-рознаму інтэрпрэтаваць мінулае. Але сучаснасць не прапануе розначытанняў на сёння ў Беларусі фактычна не засталося незалежных медыя, якія адкрыта прапануюць альтэрнатыву афіцыйнаму погляду. Незалежная журналістыка не знікла, але была вымушаная пакінуць Беларусь.

60+

беларускіх медыяструктур абвешчаныя «экстрэмісцкімі фармаваннямі і арганізацыямі»

400+

журналістаў і медыяпрацаўнікоў былі вымушаныя з’ехаць з Беларусі

100+

навінавых і медыйных сайтаў заблакаваныя ў Беларусі ў 2020–2021

40+

незалежных беларускіх медыя працягваюць працаваць у выгнанні

незалежных грамадска-палітычных медыя могуць свабодна працаваць у Беларусі, прапануючы чытачам альтэрнатыву афіцыйнай пазіцыі*

*Крыніцы: Беларуская асацыяцыя журналістаў (БАЖ) і JX Fund. Лічбы заснаваныя на апублікаваных дадзеных за розныя перыяды і могуць абнаўляцца.

Беларуская памяць увесь час сціраецца: імперыямі, уладамі, рэжымамі ды рэпрэсіямі.

Кожны зніклы сайт — нібы караблекрушэнне: разам з ім пад ваду сыходзяць тысячы матэрыялаў, галасоў і фрагментаў беларускай гісторыі.

Мы імкнемся захаваць гэтыя матэрыялы, аднавіць да іх доступ і стварыць прастору, дзе Беларусь будзе апісаная ўласнымі словамі.

ЯК ГЭТА ПРАЦУЕ

Захаваць — не значыць зрабіць бачным


Бяспека для нас важнейшая за ўсё. Мы размаўляем з беларускім журналісцкім кам’юніці і разам распрацоўваем стандарты бяспекі, якія будуць пастаянна абнаўляцца.

Некаторыя матэрыялы, якія мы захаваем, могуць стаць публічнымі толькі праз нейкі час, і гэта нармальна. Нашая мэта — зберагчы тое, што знаходзіцца пад пагрозай, і зрабіць даступным тады, калі пад пагрозай не будзе ніхто.

Чытаць далей ↓

Слаі архіва

Публічны

алічбаваныя папяровыя і лічбавыя матэрыялы, адкрытыя кожнаму і даступныя для пошуку на сайце архіва

газета, якая дапамагла беларусам пачаць гаварыць пра сябе

Даследчы

матэрыялы, даступныя верыфікаваным даследчыкам, акадэмікам і журналістам

газета, якая дапамагла беларусам пачаць гаварыць пра сябе

Зачынены

Бяспечна захаваныя матэрыялы, не бачныя нікому

газета, якая дапамагла беларусам пачаць гаварыць пра сябе

Адкрыты ў будучыні

Архіў будучыні: калі гэта стане бяспечным, BELIMA ператворыцца ў жывы, пастаянна абнаўляльны архіў/пошукавы індэкс, заснаваны на беларускім кантэксце

газета, якая дапамагла беларусам пачаць гаварыць пра сябе

ДЛЯ КАГО МЫ ГЭТА РОБІМ

01

Для журналістаў і рэдактараў, якія хочуць захаваць вынікі сваёй працы і не апынуцца ў сітуацыі, дзе прафесійная біяграфія ператвараецца ў «прывіднае партфоліа» з мёртвых спасылак.

02

Для даследчыкаў, гісторыкаў, выкладчыкаў і студэнтаў, якія вывучаюць Беларусь.

03

Для журналістаў-расследавальнікаў і аўтараў, якія шукаюць факты.

04

Для ўсіх, хто піша пра Беларусь і хоча атрымліваць інфармацыю з першакрыніц.

05

Для саміх беларусаў — тых, хто памятае, чытаў, спрачаўся, удзельнічаў, і тых, хто толькі пачынае адкрываць для сябе ўласную гісторыю

Выданні, з якімі мы ўжо супрацоўнічаем

Наша Ніва

Наша Ніва

Найстарэйшая беларуская газета з тых, што існуюць сёння; заснаваная ў 1906 годзе і адроджаная ў 1991-м. Адзін з найважнейшых праектаў беларускага нацыянальнага адраджэння. У 2026 годзе адзначае сваё 120-годдзе.

Наша Ніва

Наша Ніва

Найстарэйшая беларуская газета з тых, што існуюць сёння; заснаваная ў 1906 годзе і адроджаная ў 1991-м. Адзін з найважнейшых праектаў беларускага нацыянальнага адраджэння. У 2026 годзе адзначае сваё 120-годдзе.

Бюро Медыя

Бюро Медыя

Расследавальніцкае медыя, заснаванае ў выгнанні ў 2023 годзе камандай беларускіх журналістаў-расследавальнікаў. Бюро расследуе карупцыю, злоўжыванне ўладай, адмыванне грошай, абыход санкцый і парушэнні правоў чалавека.

Бюро Медыя

Бюро Медыя

Расследавальніцкае медыя, заснаванае ў выгнанні ў 2023 годзе камандай беларускіх журналістаў-расследавальнікаў. Бюро расследуе карупцыю, злоўжыванне ўладай, адмыванне грошай, абыход санкцый і парушэнні правоў чалавека.

Еўрарадыё

Еўрарадыё

Незалежнае еўрапейскае кросплатформеннае медыя пра Беларусь і для Беларусі, якое працуе з 2006 года. Яго сайт заблакаваны ў Беларусі. Рэдакцыя працуе па-за межамі краіны.

Еўрарадыё

Еўрарадыё

Незалежнае еўрапейскае кросплатформеннае медыя пра Беларусь і для Беларусі, якое працуе з 2006 года. Яго сайт заблакаваны ў Беларусі. Рэдакцыя працуе па-за межамі краіны.

KYKY.org

KYKY.org

↗

Інтэрнэт-часопіс пра Мінск, заснаваны ў 2010 годзе. У 2020 годзе пасля ператрусаў у рэдакцыі каманда была вымушана пакінуць Беларусь, а сайт быў заблакаваны. У студзені 2024 года сайт прыпыніў працу праз фінансавыя цяжкасці і цяпер недаступны ў сетцы.

KYKY.org

KYKY.org

↗

Інтэрнэт-часопіс пра Мінск, заснаваны ў 2010 годзе. У 2020 годзе пасля ператрусаў у рэдакцыі каманда была вымушана пакінуць Беларусь, а сайт быў заблакаваны. У студзені 2024 года сайт прыпыніў працу праз фінансавыя цяжкасці і цяпер недаступны ў сетцы.

The Village Беларусь

The Village Беларусь

Гарадскі анлайн-часопіс пра жыццё ў Мінску, заснаваны ў 2017 годзе. Яго сайт быў заблакаваны ў жніўні 2020 года, а рэдакцыя пакінула Беларусь. У чэрвені 2023 года сайт прыпыніў працу праз фінансавыя цяжкасці і зараз недаступны ў інтэрнэце.

The Village Беларусь

The Village Беларусь

Гарадскі анлайн-часопіс пра жыццё ў Мінску, заснаваны ў 2017 годзе. Яго сайт быў заблакаваны ў жніўні 2020 года, а рэдакцыя пакінула Беларусь. У чэрвені 2023 года сайт прыпыніў працу праз фінансавыя цяжкасці і зараз недаступны ў інтэрнэце.

Прэзентацыя

3 снеж

2026 · анлайн

Напамяць.

Зніклыя артэфакты беларускіх медыя, рэканструяваныя па памяці

Ці магчыма рэканструяваць зніклыя медыя-артэфакты праз асабістыя ўспаміны? Далучайцеся да нашай анлайн-сустрэчы, дзе зніклы свет на гадзіну ажыве зноў — і даведайцеся, як архіў BELIMA дапаможа выратаваць яго ад забыцця.

фармат

Анлайн, 90 хвілін

час

18:00 CET

мова

Беларуская і руская

прамоўцы

NS

Імя Прозвішча

NS

Імя Прозвішча

NS

Імя Прозвішча

NS

Імя Прозвішча

+3

Рэгістрацыя ↓

Апісанне і дакладчыкі ↓

Прэзентацыя

3 снеж

2026 · анлайн

Напамяць.

Зніклыя артэфакты беларускіх медыя, рэканструяваныя па памяці

Ці магчыма рэканструяваць зніклыя медыя-артэфакты праз асабістыя ўспаміны? Далучайцеся да нашай анлайн-сустрэчы, дзе зніклы свет на гадзіну ажыве зноў — і даведайцеся, як архіў BELIMA дапаможа выратаваць яго ад забыцця.

фармат

Анлайн, 90 хвілін

час

18:00 CET

мова

Беларуская і руская

прамоўцы

NS

Імя Прозвішча

NS

Імя Прозвішча

NS

Імя Прозвішча

NS

Імя Прозвішча

+3

Рэгістрацыя ↓

Апісанне і дакладчыкі ↓

РЭГІСТРАЦЫЯ

Зарэгістравацца на By Heart

Пакіньце свой email, і мы дашлем вам спасылку для ўдзелу ў вэбінары. Вашы камера і мікрафон застануцца выключанымі: вы зможаце слухаць гісторыі, пісаць у чат і ананімна задаваць пытанні спікерам.

АМБАСАДАРЫ АРХІВА

«Ва ўмовах несвабоды, гвалту, цэнзуры самае страшнае — гэта цішыня».

Святлана Алексіевіч

Беларуская пісьменніца, лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па літаратуры 2015 года, былая старшыня Беларускага ПЭНа

Чытаць цытату цалкам ↓

Ва ўмовах несвабоды, гвалту, цэнзуры самае страшнае — гэта цішыня, бязмоўе. Калі закрываюцца рэдакцыі, знішчаюцца медыя, блакуюцца сайты і доступ да інфармацыі, знікае жывая памяць, а не толькі фіксацыя фактаў. Знікае летапіс нашага агульнага мінулага, шматгалосы дзённік нашай няпростай эпохі. Беларускія незалежныя медыя і іх гісторыя — гэта і ёсць жывы архіў незалежнай Беларусі. Наша калектыўная памяць і сведчанне. Нельга дазволіць гэтаму знікнуць, нельга проста так усё гэта страціць — усё гэта частка вялікай і складанай размовы пра тое, хто мы, якімі мы былі і кім сталі, як пісалі і гаварылі пра сябе і сваю краіну.

Святлана Алексіевіч

Марыя Калеснікава

Ірына Халіп

Мікалай Халезін

Аляксандр Фядута

Таццяна Нядбай

«Ва ўмовах несвабоды, гвалту, цэнзуры самае страшнае — гэта цішыня».

Святлана Алексіевіч

Беларуская пісьменніца, лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па літаратуры 2015 года, былая старшыня Беларускага ПЭНа

Чытаць цытату цалкам ↓

Ва ўмовах несвабоды, гвалту, цэнзуры самае страшнае — гэта цішыня, бязмоўе. Калі закрываюцца рэдакцыі, знішчаюцца медыя, блакуюцца сайты і доступ да інфармацыі, знікае жывая памяць, а не толькі фіксацыя фактаў. Знікае летапіс нашага агульнага мінулага, шматгалосы дзённік нашай няпростай эпохі. Беларускія незалежныя медыя і іх гісторыя — гэта і ёсць жывы архіў незалежнай Беларусі. Наша калектыўная памяць і сведчанне. Нельга дазволіць гэтаму знікнуць, нельга проста так усё гэта страціць — усё гэта частка вялікай і складанай размовы пра тое, хто мы, якімі мы былі і кім сталі, як пісалі і гаварылі пра сябе і сваю краіну.

«У 1990-я, калі табе было 16 і ты паляваў за кожным новым нумарам „Імя“, гэта, бадай, было не так ужо і дзіўна».

Марыя Калеснікава

Беларускі музыкант, адна з ключавых постацей дэмакратычнага руху 2020 года

Чытаць цытату цалкам ↓

Дзіўна тое, што амаль праз 30 гадоў вы ўсё яшчэ памятаеце тыя нумары, калажы на апошняй старонцы і нават цытуеце некаторыя з іх дагэтуль. Менавіта па такой журналістыцы я сёння так сумую. Смелай і інтэлектуальнай, бясстрашнай і з характарам, глыбокай і яркай. А галоўнае — адказнай. Ва ўсіх сэнсах гэтага слова.

«Усё, што засталося ад нас, — гэта абрыўкі старых газет».

Ірына Халіп

Беларуская журналістка; працавала ў незалежных газетах «Имя» і «Белорусская деловая газета» (БДГ). На працягу дваццаці гадоў была карэспандэнткай «Новай газеты» ў Беларусі. Цяпер яна — спецыяльная карэспандэнтка «Новай газеты Еўропа».

Чытаць цытату цалкам ↓

Мы самі згубіліся недзе па-за часам і прасторай — нехта з нас у турме, нехта ў выгнанні, а нехта жыве ў пастаянным страху і перад тым, і перад другім — а значыць, у суцэльным маўчанні. Нібыта нас больш не існуе. І ўсё ж гэтыя больш чым трыццаць гадоў супраціву, барацьбы, страт, забойстваў і рэпрэсій застаюцца ў архівах, падшыўках газет і допісах. Гісторыку, які возьмецца вывучаць незалежную Беларусь, спатрэбіцца мужнасць, каб прачытаць усё гэта. Гісторык прыйдзе; галоўнае — каб яму было што вывучаць. Архіў медыя ад пачатку 1990-х да нашых дзён — найлепшае, што мы можам прапанаваць гэтаму гісторыку. Да таго ж мы ўсё яшчэ жывыя. Мы дапаможам. І архіву, і гісторыку.

«Сёння Беларусь прысутнічае ў глабальным парадку дня выключна дзякуючы сваім медыя і культуры».

Мікалай Халезін

Беларускі драматург, журналіст і рэжысёр; заснавальнік газеты «Імя», сузаснавальнік і мастацкі кіраўнік Беларускага свабоднага тэатра. Кавалер ордэна Брытанскай імперыі (MBE) за заслугі перад тэатрам.

Чытаць цытату цалкам ↓

Яны захоўваюць краіну на мапе свету, даюць ёй голас і магчымасць быць пачутай. Калі медыя знікнуць, сама Беларусь можа знікнуць з сусветнай свядомасці. Архівы — гэта не проста нейкі склад старых дакументаў. Яны з'яўляюцца інструментам для асэнсавання нашай уласнай гісторыі: сведчаннем таго, што мы рабілі і якія рашэнні прымалі. Яны патрэбныя нам для будучыні — каб мы маглі зразумець памылкі нашага мінулага і выправіць іх.

«Гісторыя народаў, як і гісторыя асобных людзей, захоўваецца ў памяці чалавецтва толькі настолькі, наколькі яна была зафіксаваная на фізічных носьбітах».

Аляксандр Фядута

Беларускі літаратуразнаўца, журналіст і эсэіст; навуковы супрацоўнік Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве

Чытаць цытату цалкам ↓

Але ўсё ў гэтым свеце мімалётна. Усе гэтыя артэфакты захоўваюць сваю каштоўнасць толькі датуль, пакуль мы памятаем пра іх існаванне. Гамер жыў у вуснай памяці грэкаў, але сёння мы не трымаем у памяці тысячы радкоў «Адысеі» — яна дайшла да нас у пісьмовым выглядзе, на папірусе (пергаменце? паперы?). Мы не бачылі, як будаваўся Рым, але Лівій захаваў яго гісторыю. Паэмы Дантэ, трагедыі Шэкспіра, трактаты Канта, формулы Ферма і Галуа — усё гэта дайшло да нас у рукапісах, а пазней і ў друку. Тое ж датычыцца і памяці пра нядаўняе мінулае. Газетная паласа аказваецца найбольш надзейнай гарантыяй таго, што гісторыя захавае ўражанні ад перамог Напалеона, канцэртаў Шапэна, рэакцыі на справу Дрэйфуса, узвышэння Гітлера, дыктатуры Сталіна, казанняў Яна Паўла II, хронікі нападу Расіі на Украіну. І наша задача — памятаць нават не самі падзеі, а тое, дзе была апублікаваная інфармацыя пра іх. Інфармацыя, якой мы можам давяраць. У газетах, якія мы чытаем. Інтэрнэт можа знікнуць разам са сваімі дата-цэнтрамі і звышмагутнымі серверамі. Электрычнасць можа знікнуць — назаўжды і па ўсім свеце. Але нават адзін ацалелы асобнік газетнага нумара, захаваны далёка ад рэдакцыі, дзе ён нарадзіўся, і друкарні, дзе яго словы леглі на паперу, захавае пульс часу, у якім жылі, змагаліся і тварылі нашы папярэднікі. Ці нашага часу — для нашых нашчадкаў? Рукапісы, вядома, гараць — калі яны існуюць у адзіным экзэмпляры. Але тыраж газеты несмяротны. Ён стварае Гісторыю.

«Сёння ў Беларусі могуць закрыць рэдакцыю, заблакаваць сайт, прымусіць журналіста пакінуць краіну».

Таццяна Нядбай

Паэт, менеджар культурных праектаў, старшыня Беларускага ПЭНа

Чытаць цытату цалкам ↓

Але гэта не павінна азначаць, што ўсё, зробленае рэдакцыяй за дваццаць ці трыццаць гадоў, знікне разам з ёй. Незалежныя медыя былі месцам, дзе беларусы не проста даведваліся пра навіны: яны вучыліся разумець сваю краіну, спрачацца пра яе мінулае і будучыню, а таксама гаварыць пра тое, што іх хвалюе, сваімі словамі. Цэнзура імкнецца не проста прымусіць нас маўчаць сёння, але і сцерці нашы імёны, словы і досвед з калектыўнай памяці. Мы становімся нябачнымі і маўклівымі, нібыта нас ніколі і не існавала. Вось чаму захаванне архіваў незалежных медыя — гэта не проста клопат пра мінулае. Гэта спосаб супрацьстаяць забыццю, вярнуць сабе ўласную гісторыю і зноў здабыць свой голас. Бо гэтая гісторыя не належыць ні ўладам, ні нават самім рэдакцыям — яна належыць усім нам. І мы не павінны дазваляць нікому вырашаць за нас, што ад яе застанецца.

ЯК З НАМІ ЗВЯЗАЦЦА

Мы будуем наш архіў разам з вамі. Кожны можа падзяліцца з намі сваёй калекцыяй, успамінам, кантактам ці ідэяй.

Смела пішыце нам: мы жывыя! Вам адкажа наш куратар архіва — чалавек, беларус і журналіст, а не нейрасетка.

Напісаць куратару предложение

Вы можаце далучыцца да нас, калі:

Вы ўладальнік незалежнага медыя, сайт якога знік з сеціва

Вы хацелі б аднавіць матэрыялы сайта і зрабіць іх бачнымі — мы можам у гэтым дапамагчы.

Вы чытач

У вас захаваліся папяровыя ці лічбавыя архівы беларускіх медыя, якімі вы хацелі б падзяліцца.

Вы журналіст ці рэдактар незалежнага медыя

Вы хацелі б мець бяспечны бэкап сваіх матэрыялаў.

Вы даследчык

Вы ўжо сабралі свой архіў і думаеце дзеля бяспекі захаваць ягоны бэкап на некалькіх платформах.

Вы сябра тых, з кім нам няблага было б пазнаёміцца

Вы хацелі б нас звязаць, бо нам дакладна будзе пра што паразмаўляць.

Вы мецэнат, бізнэсоўца ці інстытуцыя

Вы хацелі б нам дапамагчы і падтрымаць наш рэліз у 2027 годзе.

Вы штосьці абсалютна іншае

Мы па-ранейшаму будзем рады пачуць ад вас!

Хто стаіць за BELIMA?

Kronika — тэхналагічная платформа, заснаваная Бард-каледжам і PEN America для захавання незалежнай журналістыкі, якой пагражае знікненне, і абароны грамадскай памяці ад цэнзуры, сцірання і лічбавага забыцця.

У 2023 годзе Kronika запусціла Russian Independent Media Archive (RIMA), а ў 2025-м — Central American Independent Media Archive (CAIMA).

Архіў беларускіх незалежных медыя

PEN America ↗ · Бард-каледж ↗ · Kronika ↗